ฟางเปลี่ยนโลก

มาซาโนบุ ฟูกูโอกะ

แนวคิด / ประสบการณ์ตื่นรู้

"จุดมุ่งหมายอันสูงสุดของการทำนาไม่ใช่การปลูกพืช แต่มันคือการทำคนให้เป็นคน"
 

มาซาโนบุ ฟูกูโอกะ เห็นปรัชญาจากวัฏจักรของสิ่งที่เกิดขึ้นรอบตัว เขายึดหลักอกรรม (การไม่ทำ) ก่อเกิดกรรม (การกระทำ) ฟูกูโอกะเห็นว่าสรรพสิ่งนั้นขับเคลื่อนด้วยพลวัตที่ปราศจากพลวัต จึงกลายเป็นที่มาของทฤษฎีกสิกรรมที่โด่งดังของเขา คือการทำกสิกรรมโดยการไม่ทำกสิกรรม ไม่ดูแลไร่นา ไม่ดูแลผืนดิน

แนวคิดที่ทั้งดูแล และไม่ดูแลไร่นาและผืนดินนี้เรียกว่า "ฌิเซน โนโฮ" ซึ่งสอดคล้องกับหลัก "มู" เป็นหลักหนึ่งของพุทธศาสนา หมายถึง "ศูนยตา" หรือความไร้ แต่เป็นความไร้ที่ไม่ได้สูญเปล่า เป็นความไร้ที่ประกอบไปด้วยสาระของสรรพสิ่ง คือความกลมกลืนหนึ่งเดียวกันของทั้งความไร้และความมี ฟูกูโอกะเห็นว่าเมื่อเราชักพาสรรพสิ่งสู่ความไร้แล้ว มันจะดำเนินไปตามครรลองของมันเอง เหมือนกับที่เมื่อเราจัดการพืชผักผืนดินและปล่อยมันไว้อย่างถูกต้อง มันก็จะเกิดการเติบโตของมันเองได้โดยไม่ต้องเข้าไปดูแล

ช่วงที่เขาป่วยจากอาการปอดบวม ถูกกักบริเวณอยู่แต่ในโรงพยาบาล ฟูกูโอกะครุ่นคิดเรื่องชีวิตและความตายด้วยจิตใจที่จดจ่อสับสน คืนหนึ่ง เขาปล่อยให้ความสับสนต่อสู้กับตัวเองจนเผลอหลับไปใต้ต้นไม้ใหญ่ เสียงนกกระยางปลุกเขาให้ตื่นขึ้นมาในเช้าวันใหม่ เขามองไปรอบๆ พบแสงตะวันเปิดฟ้า เสียงนกขับขาน สรรพชีวิตกำลังเริ่มต้นวัฏจักรของมันอีกครั้ง ช่วงเวลานี้เองที่ภาวะตระหนักรู้บังเกิดขึ้นกับเขา เขาเห็นว่าสิ่งเหล่านั้นเกิดขึ้นเองโดยไม่มีใครต้องทำอะไร และสิ่งต่างๆ ที่เขายึดมั่นถือมั่นไว้มาโดยตลอด ล้วนไม่มีความหมายอะไรเลย

นับแต่วันนั้น ฟูกูโอกะเริ่มต้นชีวิตแบบใหม่ที่ไร้ความหมาย ไร้การกระทำ เพราะชีวิตใหม่ของเขาคือการไม่ทำอะไรเป็นชิ้นเป็นอัน เดินทางเร่ร่อนไปเรื่อยๆ จากเมืองหนึ่งสู่เมืองหนึ่ง อาศัยน้ำใจของผู้คนตามทางเพื่อประทังชีวิต จนกระทั่งเขากลับบ้านแล้วขอให้พ่อปันพื้นที่เพาะปลูกให้ส่วนหนึ่งเพื่อทดลองทฤษฎีของการทำเกษตรแบบไม่ต้องทำอะไรของเขา ปล่อยให้พืชพันธุ์และสรรพสัตว์เติบโตและกันไปตามครรลองของธรรมชาติ เขาเชื่อว่าการไม่ทำอะไรคือการทำที่ยิ่งใหญ่ และมันจะให้ผลที่ยิ่งใหญ่
 

เขาไม่ทันคิดถึงเรื่องนี้เลย ต้นไม้ใบหญ้าที่ถูกเขาทิ้งไว้ให้โตเองตามธรรมชาติ กลับถูกแมลงเจาะกินจนวอดวายไปต่อหน้าต่อตา ไม่ใช่ว่าทฤษฎีของเขาผิดพลาด แต่เพราะเขาประเมินสถานการณ์พลาดไปอย่างมหันต์ เขาพบว่าเพราะสิ่งมีชีวิตบนโลกพึ่งพาอาศัยการบงการมานานเกินไป จนไม่อาจอยู่ได้โดยลำพังตามครรลองของมันเองอีก ดังนั้นก่อนที่มันจะคืนสู่ธรรมชาติ มนุษย์จึงต้องบงการมันเป็นครั้งสุดท้ายด้วยการตระเตรียมมันก่อนจะทอดทิ้งมันอย่างสมบูรณ์แบบ


ฟูกูโอกะพบว่าสิ่งที่จะใช้เข้าไปบงการมันเป็นครั้งสุดท้ายก็คือฟาง ฟูกูโอกะใช้เพียงฟางในการเข้าไปควบคุมดูแลการเติบโตของเหล่าพืชผลในไร่นา แล้วจึงปล่อยให้มันดูแลกันเองจนเติบโตได้ในที่สุด เขาใช้ฟางได้อย่างเต็มประสิทธิภาพดังทีหนังสือเล่มหนึ่งของเขาชื่อ "ปฏิวัติยุคสมัยด้วยฟางเส้นเดียว"

ดังนี้ ฟูกูโอกะจึงพบว่าสัจธรรมไม่ใช่ทั้งการทำ หรือไม่ทำอะไร แต่เป็นสิ่งที่อยู่ระหว่างนั้น หรือ "มู" ต่างหาก เขาใช้แนวคิด "ณิเซน โนโฮ" และ "มู" ดังกล่าวนี้ทั้งในการดำเนินชีวิต และในการพลิกฟื้นชีวิตของผืนดินในทุกที่ที่เขาเดินทางไป

ชีวประวัติ

มาซาโนบุ ฟูกูโอกะ เกิดเมื่อวันที่ 2 กุมภาพันธ์ ค.ศ. 1913 ในเมืองเล็กๆ ที่ชื่ออิโยะ จังหวัดเอฮิเมะ บนเกาะชิโกกุ ดินแดนแถบนี้ขึ้นชื่อในเรื่องการประมงและการสวนผลไม้ ครอบครัวของเขามีสวนส้มและแปลงเกษตรกว้างใหญ่ ฟูกูโอกะผู้พ่อได้รับเลือกเป็นนายกเทศมนตรีอย่างต่อเนื่อง ส่วนผู้เป็นแม่สืบเชื้อสายจากสกุลซามูไรเก่าแก่ ชีวิตของเขาค่อนข้างสุขสบาย ทั้งยังได้รับโอกาสทางการศึกษาเหนือกว่าเด็กทั่วๆ ไป

ในช่วงกลางทศวรรษที่ 30 ฟูกูโอกะเริ่มทำงานด้านการวิจัยเกษตร มีอยู่ช่วงหนึ่งเขาไปประจำอยู่ที่สำนักศุลกากร เมืองโยโกฮามา ในกองตรวจสอบพันธุ์พืช ช่วงนี้เองที่เขาได้ค้นพบความอัศจรรย์ของธรรมชาติผ่านกล้องจุลทรรศน์ เขาได้พบกับพันธุ์พืชแปลกๆ ใหม่ๆ อยู่ตลอดเวลา เรียกได้ว่าเป็นรักแท้ครั้งแรกของชีวิตเขาก็ว่าได้

แต่แล้วเมื่ออายุได้ 25 ปี เขาล้มป่วยลงด้วยโรคปอดขั้นรุนแรง ต้องถูกกักตัวไว้ในโรงพยาบาล ไม่มีเพื่อนสักคนมาคอยสอบถามอาการ เป็นช่วงที่เขาทบทวนชีวิตตัวเองมากที่สุดช่วงหนึ่งจนแตกฉานในแนวคิดหลายอย่าง โดยเฉพาะแนวคิดเรื่อง "มู" ซึ่งล้วนเกี่ยวข้องกับธรรมชาติ วิถีชีวิต และกสิกรรมทั้งสิ้น

หลังจากรอดพ้นอาการป่วยมาได้ ฟูกูโอกะเริ่มต้นลงมือทำตามสิ่งที่เขาค้นพบ หรือการกสิกรรมแบบณิเซน โนโฮ ในทันที แต่กลับไม่ประสบความสำเร็จในตอนแรก อีกทั้งช่วงหนึ่งของการทดลองนี้ต้องหยุดชะงักลงเพราะสงครามโลกครั้งที่ 2 ฟูกูโอกะถูกเกณฑ์ไปรบ แต่สงครามก็สิ้นสุดอย่างรวดเร็วหลังการทิ้งระเบิดปรมาณู และแม้จะเหลือที่ดินน้อยลงกว่าเดิมมากจากการจัดสรรของอเมริกา แต่ก็ยังเพียงพอให้ฟูกูโอกะทำการทดลองของเขาต่อไป เขาล้มเหลวและฝึกฝนจนมีวิธีการที่ใช้ได้จริงเกิดขึ้นในที่สุด

ฟูกูโอกะเขียนหนังสือออกมาเพื่อแบ่งปันแนวคิดต่างๆ ของเขา ทั้งเรื่องการเกษตรและปรัชญาการใช้ชีวิต เขาเดินทางไปทั่วโลกเพื่อประกาศสิ่งที่เขาค้นพบ และช่วยเหลือเกษตรกรในการพลิกฟื้นผืนดิน จากสหรัฐถึงเอธิโอเปีย จากไทยถึงอัฟกานิสถาน จากอินเดียถึงจีน จากบราซิลถึงฟิลิปปินส์ และอีกมากมายหลายแห่งหน และเป็นคุรุผู้สอนการทำกสิกรรมตามแนวทาง "ณิเซน โนโฮ" ไปจนบั้นปลายชีวิต

มาซาโนบุ ฟูกูโอะ เสียชีวิตเมื่อวันที่ 16 สิงหาคม ค.ศ. 2008 อายุได้ 95 ปี

เส้นทางชีวิต

ค.ศ. 1913
เกิดที่เมืองอิโยะ จังหวัดเอฮิเมะ ประเทศญี่ปุ่น ในครอบครัวเจ้าที่ดินท้องถิ่น

ค.ศ. 1934
ทำงานที่สำนักงานศุลกากรเมืองโยโกฮามาฝ่ายวิจัยทางวิทยาศาสตร์

ค.ศ. 1937
ป่วยด้วยโรคปอดบวมอย่างหนัก เกิดประสบการณ์การตื่นรู้

ค.ศ. 1938
เริ่มการทดลองทฤษฎีเกษตร

ค.ศ. 1940
แต่งงานกับ อะยะโกะ มีบุตรด้วยกัน 5 คน

ค.ศ. 1945
ถูกเกณฑ์เป็นทหารและถูกปลดประจำการ

ค.ศ. 1947
เริ่มทำตามทฤษฎีเกษตรอย่างจริงจังอีกครั้ง พิมพ์หนังสือเรื่อง  Mu 1: The God Revolution

ค.ศ. 1975
พิมพ์หนังสือชื่อ The One-Straw Revolution หรือการปฏิวัติด้วยฟางเส้นเดียว

ค.ศ. 1979
เป็นต้นมา ฟูกูโอะกะ เดินทางไปทั่วโลกเพื่อบรรยาย สาธิต และรับรางวัล

ค.ศ. 1990 - 1991
ฟูกูโอะกะ เดินทางมายังไทย เพื่อเยือนแปลงเกษตรต่างๆ และเก็บตัวอย่างเมล็ดพันธุ์

ค.ศ. 2008
เสียชีวิตมื่อวันที่ 16 สิงหาคม วัย 95 ปี หลังจากป่วยจนต้องนั่งรถเข็นมานาน 

วาทะ

เป็นหมายสูงสุดของการทำไร่นาไม่ใช่แค่การปลูกพืช แต่คือการเพาะพันธ์ความประเสริฐของมนุษย์

ถ้าเราไล่ธรรมชาติออกจากบ้าน
มันจะกลับมาอีกครั้งพร้อมคราดในมือ

ใจกลางสวนเล็กๆ ของเราตรงนี้นั่นแหละ คือศูนย์กลางแห่งจักรวาล

อ่านเพิ่มเติม

ปฏิวัติยุคสมัยด้วยฟางเส้นเดียว. มาซาโนบุ ฟูกูโอกะ

Sowing Seeds in the Desert: Natural Farming, Global Restoration, and Ultimate Food Security. Masanobu Fukuoka

The Natural Way of Farming: The Theory and Practice of Green Philosophy. Masanobu Fukuoka

One-Straw Revolution, The: an Introduction to Natural Farming. Masanobu Fukuoka

 

ดูเพิ่มเติม

Masanobu Fukuoka -- Farming Philosophy

เรียบเรียงโดย

กรกิจ ดิษฐาน

แบ่งปัน