อัครธรรมาจารย์

หลวงปู่มั่น ภูริทตฺโต

คำสอน

"นักปฏิบัติต้องเด็ดเดี่ยวกล้าหาญที่สุด จึงจะรู้ธรรมเห็นธรรม"

ในการสนทนา ไม่ว่าจะสนทนาปราศรัยอะไร ท่านจะไม่พูดห่างออกจาก "สัลเลขธรรม 10 ประการ" เลย คือ

  1. อัปปิจฉตา (ความมักน้อย)                            
  2. สันตุฏฐิตา (สันโดษ)
  3. อสังคณิกา (ความไม่คลุกคลีมั่วสุม)               
  4. วิเวกตา (ความสงัดวิเวก)
  5. วิริยารัมภะ (ความเพียร)                               
  6. ศีล
  7. สมาธิ                                             
  8. ปัญญา
  9. วิมุตติ (ความหลุดพ้น)                                  
  10. วิมุตติญาณทัสสนะ (ความรู้เห็นอันแจ้งชัดในความหลุดพ้น)
     

คำสอนที่ท่านมักกล่าวสอนลูกศิษย์อยู่ตลอดเวลาคือการภาวนา ให้ภาวนา "พุทโธ" ไปพร้อมกับลมหายใจเข้าออก กำหนดจิตให้เป็นสมาธิ แล้วพิจารณาให้เห็นธรรมชาติตามความเป็นจริงของทุกสิ่งว่า ไม่เที่ยง เป็นทุกข์ ไม่ควรยึดมั่น พระอาจารย์มั่นเน้นย้ำให้ทุกคนทำอยู่ตลอดทุกขณะห้วงยามของชีวิต เป็นวิธีการที่จะทำให้เราพ้นทุกข์ได้

ชีวประวัติ

หลวงปู่มั่น ภูริทตฺโต หรือ พระครูวินัยธรมั่น ภูริทตฺโต เกิดเมื่อปี พ.ศ. 2436 ชื่อ นายมั่น แก่นแก้ว เป็นพระภิกษุฝ่ายวิปัสสนาธุระ สายธรรมยุต ชาวไทย ท่านเป็นพระป่าผู้เป็นที่รู้จักและเป็นพระอาจารย์คนสำคัญของหลายสำนักการปฏิบัติธรรม หลวงปู่มั่นไม่เคยถือสมณศักดิ์หรือสมบัติใดๆ นอกจากในพุทธบัญญัติไว้ และเป็นที่ยอมรับกันโดยทั่วไปว่าท่านเป็นพระแท้ผู้ควรค่าแก่การยึดเป็นแบบอย่างที่แท้จริง

เมื่อท่านอายุได้ ๑๕ ปี ได้บรรพชาเป็นสามเณรในสำนักวัดบ้านคำบง บวชแล้วได้ศึกษาความรู้ทางพระศาสนา มีสวดมนต์และสูตรต่าง ๆ ในสำนักบรรพชาจารย์ จดจำได้รวดเร็ว

เมื่ออายุได้ ๑๗ ปี บิดาขอร้องให้ลาสิกขาเพื่อช่วยการงานทางบ้าน ท่านก็ได้ลาสิกขาออกไปช่วยการงานของบิดามารดาเต็มความสามารถ ท่านเล่าว่า เมื่อลาสิกขาไปแล้วยังคิดที่จะบวชอีกอยู่เสมอไม่ลืมเลย คงเป็นเพราะมีอุปนิสัยในทางบวชมาแต่ก่อนอย่างหนึ่ง อีกอย่างหนึ่ง เพราะติดใจในคำสั่งของยายว่า "เจ้าต้องบวชให้ยาย เพราะยายก็ได้เลี้ยงเจ้ายาก"

เมื่ออายุได้ 23 ปี ท่านเข้าบวชที่วัดเลียบ จังหวัดอุบลราชธานี ฝึกปฏิบัติธรรมกับพระอาจารย์เสาร์ กนฺตสีโล จากนั้นหลวงปู่มั่นก็นิยมออกธุดงค์ตลอดเวลา เชื่อกันว่าท่านได้บรรลุธรรมอย่างเด็ดขาดในการธุดงค์ และยกย่องกันว่าท่านเป็นผู้ที่เป็นเลิศในการธุดงค์

ประมาณปี 2450 - 2453 ท่านได้จาริกไปทางจังหวัดลพบุรี ไปพักอยู่ที่เขาพระงามบ้าง ถ้ำสิงโตบ้าง ต่อมา ท่านได้ไปพักอยู่ที่ถ้ำสาริกา ที่นั่นท่านได้ตระหนักว่าตนเคยปรารถนาพุทธภูมิ (เคยตั้งจิตจะเป็นพระพุทธเจ้าในชาติก่อนๆ) ท่านจึงได้ถอนความปรารถนานั้นเสีย

ต่อมาท่านขึ้นไปที่ภาคเหนือจำพรรษาที่วัดเจดีย์หลวงวรวิหาร 1 พรรษาได้รับตำแหน่งเป็นเจ้าอาวาสวัดเจดีย์หลวง (เวลานี้จึงเป็นพระครูวินัยธร และพระอุปัชฌาย์) ท่านได้เป็นพระอุปัชฌาย์ให้หลวงตาปลัดเกตุ เพียงรูปเดียวเท่านั้นเพราะความเกรงใจผู้นิมนต์ซึ่งกำลังป่วยหนัก ต่อมาท่านจึงได้สละตำแหน่งเพราะเห็นว่าเป็นอุปสรรคต่อการปฏิบัติ ท่านจึงหนีธุดงค์เข้าป่า หลวงปู่มั่นอาศัยอยู่ตามดอยมูเซอ ถ้ำเชียงดาว ถ้ำพวง ฯลฯ แล้วออกไปพำนักตามที่วิเวกต่างๆ ในเขตภาคเหนือหลายแห่ง เพื่อสงเคราะห์สาธุชนในที่นั้นๆ นานถึง 11 ปี

ในปี พ.ศ. 2478 ท่านบรรลุธรรมชั้นสูงสุดที่ ถ้ำดอกคำ ต.น้ำแพร่ อ.พร้าว จ.เชียงใหม่ จากนั้นท่านได้ธุดงค์ไปยังดอยนะโม ใกล้ดอยแม่ปั๋ง ท่านได้พูดกับลูกศิษย์คือ หลวงปู่ขาว อนาลโย ว่า "ผมหมดงานที่จะทำแล้ว...”

ใน 5-7 พรรษาสุดท้ายของชีวิต ท่านจำพรรษาที่วัดป่าบ้านหนองผือ เวลานั้นจึงเป็นเวลาที่ได้สอนศิษย์เป็นจำนวนมาก ซึ่งต่อมาภายหลังศิษย์ของท่านเหล่านั้นได้กลายเป็นกำลังสำคัญที่ทำให้พระพุทธศาสนาเถรวาทสายพระป่าแผ่ไปไกลในวงกว้าง จนทำให้ได้รับสมัญญานามจากบรรดาศิษย์ทั้งหลายว่า "พระอาจารย์ใหญ่ฝ่ายพระกรรมฐาน" ผู้สมควรเอาเป็นแบบอย่างทุกประการ

เส้นทางชีวิต

พ.ศ. 2413
นายมั่น แก่นแก้ว เกิด

พ.ศ. 2436
บวชในธรรมยุตินิกายที่วัดเลียบ จ.อุบลราชธานี ได้ฉายา “ภูริทฺตโต” ได้ฝึกปฏิบัติธรรมกับพระอาจารย์เสาร์ กนฺตสีโล

พ.ศ. 2450 - 2453
ได้ธุดงค์ไปในแถบภาคกลาง ที่ถ้ำสาริกา เขาใหญ่ นครนายก ถ้ำไผ่ขวาง เขาพระงาม และถ้ำสิงห์โต ลพบุรี

พ.ศ. 2459
ได้จำพรรษาร่วมกับพระอาจารย์เสาร์ และปฏิบัติอาจาริยวัตรดูแลท่านพระอาจารย์เสาร์เหมือนพระบวชใหม่

พ.ศ. 2470
ได้เดินทางไปแสดงธรรมโปรดโยมมารดาที่ อ.โขงเจียม จ.อุบลราชธานี แล้วมอบหน้าที่การสั่งสอนกรรมฐานแก่พระอาจารย์สิงห์ ขนฺตฺยาคโม จากนั้นก็ปลีกตัวไปทางภาคเหนือ

พ.ศ. 2488 - 2492
ใช่ช่วงเวลา 5 พรรษาสุดท้ายพักที่ วัดป่าบ้านหนองผือ จ.สกลนคร อบรมสั่งสอนศิษย์ ส่งอิทธิพลต่อครูบาอาจารย์ผู้สอนธรรมะอย่างมาก ละสังขารที่วัดป่าสุทธาวาส จ.สกลนคร เมื่อวันที่ 11 พฤศจิกายน 2492 สิริรวมอายุ 80 ปี พรรษา 56 

วาทะ

"ธรรมสำหรับคนชั่วนั้นไม่มีความหมายใดๆ เหมือนเทน้ำใส่หลังหมา มันสลัดออกเกลี้ยงไม่มีเหลือ"

"คิดอย่างไร เชื่ออย่างนั้น
เชื่ออย่างไร ทำอย่างนั้น
ทำอย่างไร นิสัยอย่างนั้น
นิสัยอย่างไร สันดานอย่างนั้น
สันดานอย่างไร ได้รับชะตากรรมอย่างนั้น"

ศิษย์ธรรม

หลวงปู่มั่นเป็นพระอาจารย์ของภิกษุผู้ประพฤติชอบและเป็นอาจารย์สอนธรรมจำนวนมาก อาทิ

  • สมเด็จพระมหาวีรวงศ์ (พิมพ์ ธมฺมธโร)
  • สมเด็จพระมหาวีรวงศ์ (มานิต ถาวโร)
  • พระธรรมเจดีย์ (จูม พนฺธุโล)
  • พระอุดมญาณโมลี (จันทร์ศรี จนฺททีโป)
  • พระญาณวิศิษฏ์สมิทธิวีราจารย์ (หลวงปู่สิงห์ ขนฺตยาคโม)
  • หลวงปู่มหาปิ่น ปญฺญาพโล
  • พระราชนิโรธรังสี คัมภีรปัญญาวิศิษฎ์ (หลวงปู่เทสก์ เทสรงฺสี)
  • หลวงปู่ขาว อนาลโย
  • หลวงปู่ฝั้น อาจาโร
  • หลวงปู่พรหม จิรปุญฺโญ
  • พระสุทธิธรรมรังสีคัมภีรเมธาจารย์ (ท่านพ่อลี ธมฺมธโร)
  • หลวงปู่ชอบ ฐานสโม
  • หลวงปู่หลุย จนฺทสาโร
  • พระญาณสิทธาจารย์ (หลวงปู่สิม พุทฺธาจาโร)
  • พระครูสุทธิธรรมรังษี (หลวงปู่เจี๊ยะ จุนฺโท)
  • หลวงปู่กงมา จิรปุญฺโญ
  • พระโพธิญาณเถร (หลวงปู่ชา สุภทฺโท)
  • พระราชวุฒาจารย์ (หลวงปู่ดูลย์ อตุโล)
  • หลวงปู่จวน กุลเชฏฺโฐ
  • หลวงปู่สิงห์ทอง ธมฺมวโร
  • พระสุธรรมคณาจารย์ (หลวงปู่เหรียญ วรลาโภ)
  • หลวงปู่แหวน สุจิณฺโณ
  • หลวงปู่ตื้อ อจลธมฺโม
  • พระวิสุทธิญาณเถระ (หลวงปู่สมชาย ฐิตวิริโย)
  • พระธรรมวิสุทธิมงคล (หลวงตามหาบัว ญาณสมฺปนฺโน)
  • พระราชสังวรญาณ (หลวงพ่อพุธ ฐานิโย)
  • พระอุดมสังวรวิสุทธิเถร (หลวงปู่วัน อุตฺตโม)
  • พระเทพวิสุทธิมงคล (หลวงปู่ศรี มหาวีโร)
  • พระมงคลวุฒ (หลวงปู่เครื่อง สุภทฺโท)
  • พระธรรมมงคลญาณ (หลวงพ่อวิริยังค์ สิรินฺธโร)
  • พระญาณสิทธาจารย์ (ทองพูล สิริกาโม)
  • หลวงปู่ทุย (ปรีดา) ฉันกโร
  • หลวงปู่ผินะ ปิยธโร
  • หลวงปู่สนธิ์ สุมโณ
  • พระครูญาณวิสิทธิ์ (ท่านพ่อเฟื่อง โชติโก)
  • หลวงปู่ผั่น ปาเรสโก
  • พระอริยเวที (พระอาจารย์มหาเขียน ฐิตสีโล)
  • คุณแม่ชีแก้ว เสียงล้ำ
  • หลวงพ่อผาง จิตฺตคุตฺโต
  • หลวงปู่ผาง ปริปุณฺโณ
  • หลวงปู่บัว สิริปุณฺโณ
  • หลวงปู่อ่อน ญาณสิริ
  • หลวงปู่บุดดา ถาวโร
  • หลวงปู่บุญจันทร์ กมโล
  • หลวงปู่แว่น ธนปาโล
  • หลวงตาแตงอ่อน กัลยาณธัมโม

อ่านเพิ่มเติม

  • ขันธะวิมุติสะมังคีธรรมะ. หลวงปู่มั่น ภูริทตฺโต
  • ประวัติท่านพระอาจารย์มั่น ภูริทัตตเถระ. หลวงตามหาบัว ญาณสัมปันโน
  • มุตโตทัย. พระอาจารย์วิริยังค์ สิรินธโร
  • บูรพาจารย์. มูลนิธิพระอาจารย์มั่น ภูริทตฺโต
  • เพชรน้ำหนึ่ง. คณะศิษยานุศิษย์

ดูเพิ่มเติม

หลวงปู่มั่น ภูริทัตโต คติธรรมและโอวาทหลวงปู่

เรียบเรียงโดย

สุภัทร์ อักษราชัยพฤกษ์

แบ่งปัน